Generative imagination
Extending David Bohm & David Peat’s notion of generative order*, we introduce the following definition:
generative imagination (1)
= imagination necessary to actually perceive, create or bring to life a generative order
generative imagination (2)
= imagination capable of generating new orders;
the potential quality of human consciousness with which one can profoundly participate in the generation of one’s reality (and in the generation of the shared reality within one’s culture/society).
This means imagining not only artistically but also as a way of being in and with the world, effectively impacting perception and ways of thinking.
From explicate to generative imagination
Ordinary perception usually pretty much boils down to ‘explicate and replicative imagination’, meaning that the perceived, shared reality unfolds automatically/mechanically in consciousness i.e. perception predominantly falls back on memory, habituated patterns, tacit cultural and personal knowledge. The same dull patterns get repeated, replicated. The ubiquity of photography plays a significant role in this. The capacity to look afresh is still there, albeit underneath the calcifications of habit – stored patterns and images. Only when something really stands out from the regular, this mostly unconscious system gets shook and one needs to reconsider one’s perception. Feelings of awe or fear come up, usually very briefly, before an appropriate, pacifying image replaces and dulls the experience.
Now, it is possible to move one’s attention ‘upstream’, toward the more generative order out of which ordinary perception flows.
As a result, imagination can become more and more generative in nature, i.e. one is able to look at the world afresh, beyond labels, internalized patterns and stored knowledge.
In this fashion, certain aspects of the universe in flux (holoflux) may reveal themselves spontaneously, altering the reality that unfolds.
In other words, awareness is capable of more deeply participating in the imagining process, consciously unfolding the aspects it deems relevant.
Hence, imagination can move upstream and become much more generative, temporarily or permanently, and thus a more creative outlook can ensue.
Different modes and qualities of imagination & creativity
When it comes to artistic creativity, the quality of imagination can vary between explicate (e.g. photorealism), ‘replicative’ (e.g. lens-based art, hyperrealism and most post-modern photography-based painting) and generative (e.g. most abstract art, certain figurative art, inscendental art, …). A mixed variety is also possible of course in a work of art or a body of work.
Art movements such as Impressionism, Cubism are mainly preoccupied with awareness of aspects involving explicate imagination, replicating some of these aspects, uncovering generative orders that were hitherto hidden or unexplored.
To our knowing, art forms that go farther upstream, examining the generation of space and time, are largely unexplored.
Cézanne to this day is one of the few artists known for his work in that direction.
David Hockney’s later periods are also a great example of generative imagination at play.
Related concepts
- Goethe’s dynamic way of seeing
- Coleridge’s esemplastic (unifying) power of imagination
- J. Krishnamurti’s direct perception (“looking afresh”)
- religious imagination
Recommended reading
“Wholeness, timelessness & unfolding” David Bohm interview (Beshara magazine)
“Lost knowledge of the imagination” Gary Lachman, 02017, Floris Books
“Ancient Indian texts reveal the liberating power of metaphysics” Jessica Frazier, 02022 (Psyche.co)
Note on my artwork and role of the body
Most of my artwork stems from generative imagination firmly rooted in the body, meaning that my creativity is embodied and inspired by both bodily and mental intuitions.
This also enables me to create in a wide variety of styles from within. Style is subservient to the unfolding meaning of the picture, and can be seen as ‘relevated aspect Gestalts’.
Imagination always involves a more physical/somatic component, but this can wildly vary. Abstract art, for example, in most cases, is largely a mental affair.
More on this: the body – embodiment
* Generative order
“[Generative order] is concerned with a deeper and more inward order out of which the manifest form of things can emerge creatively.
Indeed this order is fundamentally relevant both in nature and in consciousness. “
“Science, Order & Creativity” (2nd edition), p. 151, David Bohm & F. David Peat
A simple example would be the order of fractals: simple mathematical equations give rise to very complex patterns, e.g. those seen in romanesco broccoli.
A more complex example can be the generative order of a painting: the hidden creative source/logic/intuitions of a work of art that determined each part/line/stroke/… executed by the artist. To visually *get* a painting is to realize/recreate its generative order. (necessary factor: generative imagination)
Frequently Asked Questions
Does generative imagination have anything to do with generative AI?
Our proposal of generative imagination is focused on human and embodied imagination, informed by all senses and sensitivities, which has different qualities than the image-generating capacities of AI.
Artificial Intelligence (or is it Artificial Stupidity?) can only fall back on existing data and learning algorithms. They can be very interesting, quite creative even, sometimes generative at a deeper level, but technology has its limits. For example, Mandelbrot renderings are generative in nature and can be jaw-dropping, but their meaning is fairly limited.
We are not against AI or AI-generated art. It is our view that human-made art needs to focus on its natural strengths instead of trying to emulate photography and getting trapped in fixed styles and meaningless abstraction. It is by incorporating our full humanity and creativity that new and exciting art can unfold, with deep meaning and penetrating questions. Human beings are capable of seeing and feeling the world in ways machines never will.
Why not just call it creative imagination instead of generative imagination?
“Creative” is definitely a suitable adjective, but we wanted to make an explicit link to Bohm & Peat’s generative order, which is in fact always a creative order.
Generatieve verbeelding
Voortbreiend op de notie van generatieve orde* (David Bohm & David Peat) stellen we volgende definitie voor:
generatieve verbeelding (1)
= de verbeelding nodig om een generatieve orde daadwerkelijk te zien, te creëren of te kunnen vatten
generatieve verbeelding (2)
= de potentiële kwaliteit van het menselijk bewustzijn om diepgaand te participeren in de creatie van de eigen realiteit
(en de creatie van de gedeelde realiteit binnen de cultuur/maatschappij)
Dit betekent niet enkel verbeelden op artistiek vlak maar ook verbeelden als een manier van zijn in en met de wereld, met een daadwerkelijke impact op perceptie en denkbeelden.
Van explicate en replicatieve naar generatieve verbeelding
Dagdagelijkse perceptie betekent doorgaans dat er ‘explicate en replicatieve verbeelding‘ wordt gehanteerd, d.w.z. dat de geobserveerde, gedeelde realiteit zich automatisch ontvouwt in het menselijke bewustzijn, terugvallend op bestaande beelden en ideeën, ingegeven door de cultuur en patronen ontwikkeld tijdens de vroege ontwikkeling. Dezelfde oncreatieve patronen worden herhaald, gerepliceerd. De capaciteit om met een frisse blik naar de wereld te kijken is er nog, maar ze is ondergesneeuwd in de verkalkingen van gewoonte en gewenning – opgeslagen patronen en beelden. De alomtegenwoordigheid van fotografie speelt hierbij zeker ook een rol. Enkel wanneer iets echt in het oog springt, of liever, afwijkt van het normale, krijgt het veelal onbewuste observatiesysteem een schok en wordt men genoodzaakt om de perceptie bij te stellen. Dit terwijl hoogstwaarschijnlijk emoties van verbazing of angst de kop opsteken, meestal kortstondig, totdat een geschikt en bestaand beeld in de plaats komt, geruststelt en de de ganse ervaring afvlakt.
Nu, het is mogelijk om de aandacht meer ‘stroomopwaarts’ te richten, naar de meer generatieve orde vanwaaruit dagdagelijkse perceptie ontspringt. Als men hierin slaagt wordt de verbeelding steeds generatiever van natuur, d.w.z. men is in staat om te kijken naar de wereld met een frisse blik zoals een kind en om dus niet langer alles als reeds gezien en gekend te beschouwen. Bepaalde aspecten van het universum in flux (holoflux) kunnen zich dan spontaan aandienen, en de ontvouwende realiteit van de kijkende mens in kwestie veranderen, transformeren.
Met andere woorden: bewustzijn is in staat om dieper te participeren in het verbeeldingsproces, en men kan bewuster de aspecten die het meest relevant lijken verbeelden. Op die manier kan verbeelding verder stroomopwaarts bewegen en almaar generatiever worden, tijdelijk of permanent, zodat een meer creatieve kijk op de wereld zich ontwikkelt.
Verschillende modi en kwaliteiten van verbeelding en creativiteit
Waneer het aankomt op artistieke creativiteit kan de kwaliteit van verbeelding gaan van explicaat (bvb. fotografie, fotorealisme) naar ‘replicatief‘ (bvb. lens/camera-gebaseerde kunst: hyperrealisme en de meeste post-moderne schilderkunst die vertrekt van foto’s) naar generatief (bvb. veel abstracte kunst, bepaalde figuratieve kunst, inscendente kunst, …). Mengvormen bestaan uiteraard ook in hetzelfde werk of in een oeuvre.
Kunststromingen zoals Impressionisme, Expressionisme en Kubisme zijn hoofdzakelijk bezig met bewustzijn rond aspecten van explicate verbeelding, en reproduceren hiervan bepaalde aspecten. Zo worden nieuwe generatieve ordes verbeeld die voordien verborgen of niet onderzocht waren.
Voor zover wij weten zijn de kunstvormen die verder stroopopwaarts gaan in het bewustzijn en zich verdiepen in de generatie|creatie van tijd en ruimte als dusdanig grotendeels onontgonnen terrein.
Cézanne is een van de weinige artiesten die gekend is voor werk in deze richting. David Hockney’s latere periodes zijn eveneens een goed voorbeeld van generatieve verbeelding.
Verwante concepten
- religieuze verbeelding (cfr. Kris Pint et al)
- Goethe’s dynamische manier van kijken
- Coleridge’s esemplastische (verenigende) kracht van verbeelding
- J. Krishnamurti’s directe waarneming (“looking afresh”)
Aanbevolen literatuur
“Wholeness, timelessness & unfolding” David Bohm interview (Beshara magazine)
“Lost knowledge of the imagination” Gary Lachman, 02017, Floris Books
“Ancient Indian texts reveal the liberating power of metaphysics” Jessica Frazier, 02022 (Psyche.co)
Opmerking over mijn kunst en rol van het lichaam
Het grootste deel van mijn kunstwerken komt voort uit generatieve verbeelding, stevig geworteld in het lichaam. Dit betekent dat mijn creativiteit belichaamd en geïnspireerd wordt door zowel lichamelijke als mentale intuïties.
Dit stelt me ook in staat om vanuit mijn innerlijk in een breed scala aan stijlen te creëren. Stijl is ondergeschikt aan de zich ontvouwende betekenis van het beeld en kan gezien worden als ‘gereleveerde aspectgestalts’.
Verbeelding heeft altijd een meer fysieke/somatische component, maar dit kan sterk variëren. Abstracte kunst is bijvoorbeeld in de meeste gevallen grotendeels een mentale aangelegenheid.
Meer hierover: het lichaam – belichaming
* Generatieve orde
“[Generatieve orde] heeft te maken met een diepere, inwaartse orde van waaruit de manifeste vorm der dingen creatief kan ontspringen. Deze orde is van fundamenteel belang zowel in de natuur als in het bewustzijn.” (vrije vertaling)
“Science, Order & Creativity” (2nd edition), p. 151, David Bohm & F. David Peat
Een simpel voorbeeld is de orde van fractalen: simpele wiskundige vergelijkingen liggen aan de basis van zeer complexe patronen, zoals bij romanesco broccoli.
Een complexer voorbeeld is de generatieve orde van een schilderij: de verborgen creatieve bron/logica van een kunstwerk dat elk aspect, elke lijn of vlak aangebracht door de kunstenaar heeft bepaald. Een schilderij visueel *vatten* wil zeggen: het realiseren|recreëren van haar generatieve orde. (noodzakelijke faculteit : generatieve verbeelding)
Veelgestelde vragen
Heeft generatieve verbeelding iets te maken met generatieve AI (artificiële intelligentie)?
Ons voorstel (en praktijk) van generatieve verbeelding houdt zich hoofdzakelijk bezig met menselijke en belichaamde verbeelding, ingegeven door alle zintuigen en gevoeligheden. Deze bron heeft andere kwaliteiten dan de beeld-genererende capaciteiten van AI.
Artificiële Intelligentie (of is het Artificiële Stommiteit?) valt terug op bestaande data en lerende algoritmes. Deze kunnen best interessant zijn, zeer creatief zelfs, in zekere mate zelfs generatief, maar technologie heeft zo zijn beperkingen. Mandelbrot renderings zijn bijvoorbeeld generatief van aard en kunnen adembenemend mooi zijn, maar hun betekenis is relatief beperkt.
Wij zijn niet tegen AI of AI-gegenereerde kunst. Wij menen dat kunst gemaakt door de mens zich moet focussen op haar inherente sterktes in plaats van fotografie achterna te hollen of zich bezig te houden met betekenisloze abstractie. Dit kunnen machines/algoritmes perfect. Het is door het belichamen en uitoefenen van onze volle menselijkheid en creativiteit dat nieuwe en spannende kunst kan ontstaan, vol diepere betekenis en diepgaande vragen. Menselijke wezens zijn in staat om de wereld te zien en te verbeelden op manieren die onmogelijk zijn voor machines.
Imagination générative
En prolongeant la notion d’ordre génératif* de David Bohm et David Peat, nous introduisons la définition suivante :
imagination générative (1)
= imagination nécessaire pour réellement percevoir, créer ou donner vie à un ordre génératif
imagination générative (2)
= imagination capable de générer de nouveaux ordres ;
la qualité potentielle de la conscience humaine permettant à chacun de participer profondément à la génération de sa propre réalité (et à la génération de la réalité partagée au sein de sa culture/société).
Cela signifie imaginer non seulement de manière artistique, mais aussi comme une manière d’être dans et avec le monde, influençant efficacement la perception et les modes de pensée.
De l‘imagination explicite à l’imagination générative
La perception ordinaire se résume généralement à une « imagination explicite et réplicative », ce qui signifie que la réalité perçue et partagée se déploie automatiquement/mécaniquement dans la conscience. Autrement dit, la perception s’appuie principalement sur la mémoire, les schémas habituels et les connaissances culturelles et personnelles tacites. Les mêmes schémas ennuyeux se répètent, se reproduisent. L’omniprésence de la photographie joue un rôle important à cet égard. La capacité à porter un regard neuf est toujours présente, bien que sous les calcifications des habitudes – schémas et images stockés. Ce n’est que lorsque quelque chose se démarque réellement de l’ordinaire que ce système, en grande partie inconscient, est ébranlé et qu’il est nécessaire de reconsidérer sa perception. Des sentiments d’émerveillement ou de peur surgissent, généralement très brièvement, avant qu’une image appropriée et apaisante ne remplace et n’émousse l’expérience.
Il est désormais possible de porter son attention « en amont », vers l’ordre plus générateur d’où découle la perception ordinaire. Par conséquent, l’imagination peut devenir de plus en plus génératrice, c’est-à-dire qu’elle permet de porter un regard neuf sur le monde, au-delà des étiquettes, des schémas intériorisés et des connaissances accumulées.
De cette façon, certains aspects de l’univers en mouvement (holoflux) peuvent se révéler spontanément, modifiant la réalité qui se dévoile.
En d’autres termes, la conscience est capable de participer plus profondément au processus d’imagination, en déployant consciemment les aspects qu’elle juge pertinents.
L’imagination peut ainsi remonter le courant et devenir beaucoup plus génératrice, temporairement ou définitivement, et ainsi engendrer une perspective plus créative.
Différents modes et qualités d’imagination et de créativité
En matière de créativité artistique, la qualité de l’imagination peut varier entre explicite (par exemple, le photoréalisme), « réplicative » (par exemple, l’art basé sur l’objectif, l’hyperréalisme et la plupart des peintures postmodernes basées sur la photographie) et générative (par exemple, la plupart des arts abstraits, certains arts figuratifs, l’art inscendantal, etc.). Une variété mixte est bien sûr également possible dans une œuvre ou un corpus d’art.
Des mouvements artistiques tels que l’impressionnisme et le cubisme s’intéressent principalement à la prise de conscience des aspects impliquant l’imagination explicite, à la reproduction de certains de ces aspects et à la découverte d’ordres génératifs jusqu’alors cachés ou inexplorés.
À notre connaissance, les formes d’art qui vont plus en amont, examinant la génération de l’espace et du temps, sont largement inexplorées.
Cézanne est à ce jour l’un des rares artistes connus pour son travail dans cette direction.
Les périodes ultérieures de David Hockney constituent également un excellent exemple d’imagination générative à l’œuvre.
Concepts connexes
- La vision dynamique de Goethe
- Le pouvoir exemplaire (unificateur) de l’imagination de Coleridge
- La perception directe de J. Krishnamurti (« regarder neuf »)
Lectures recommandées
« Pleinture, intemporalité et épanouissement » Entretien avec David Bohm (magazine Beshara)
« La connaissance perdue de l’imagination » Gary Lachman, 02017, Floris Books
« Les textes indiens anciens révèlent le pouvoir libérateur de la métaphysique » Jessica Frazier, 02022 (Psyche.co)
Note sur mon travail artistique et le rôle du corps
La plupart de mes œuvres naissent d’une imagination générative profondément ancrée dans le corps, ce qui signifie que ma créativité s’incarne et s’inspire d’intuitions à la fois corporelles et mentales.
Cela me permet également de créer intérieurement dans une grande variété de styles. Le style est subordonné au développement du sens de l’image et peut être considéré comme une « Gestalt d’aspects élevés ».
L’imagination implique toujours une composante plus physique/somatique, mais celle-ci peut varier considérablement. L’art abstrait, par exemple, est, dans la plupart des cas, une affaire essentiellement mentale.
Plus d’informations : le corps – incarnation
* Ordre génératif
[L’ordre génératif] se rapporte à un ordre plus profond et plus intérieur, duquel la forme manifeste des choses peut émerger de manière créative.
En effet, cet ordre est fondamentalement pertinent tant dans la nature que dans la conscience. (traduction)
“Science, Order & Creativity” (2nd edition), p. 151, David Bohm & F. David Peat
Un exemple simple serait l’ordre des fractales : de simples équations mathématiques donnent naissance à des motifs très complexes, comme ceux observés dans le chou romanesco.
Un exemple plus complexe pourrait être l’ordre génératif d’un tableau : la source créative cachée, la logique et les intuitions d’une œuvre d’art qui ont déterminé chaque partie, ligne, trait, etc. exécuté par l’artiste. *Comprendre* visuellement un tableau, c’est réaliser/recréer son ordre génératif. (Facteur nécessaire : imagination générative)
Frequently Asked Questions
Does generative imagination have anything to do with generative AI?
Our proposal of generative imagination is focused on human and embodied imagination, informed by all senses and sensitivities, which has different qualities than the image-generating capacities of AI.
Artificial Intelligence (or is it Artificial Stupidity?) can only fall back on existing data and learning algorithms. They can be very interesting, quite creative even, sometimes generative at a deeper level, but technology has its limits. For example, Mandelbrot renderings are generative in nature and can be jaw-dropping, but their meaning is fairly limited.
We are not against AI or AI-generated art. It is our view that human-made art needs to focus on its natural strengths instead of trying to emulate photography and getting trapped in fixed styles and meaningless abstraction. It is by incorporating our full humanity and creativity that new and exciting art can unfold, with deep meaning and penetrating questions. Human beings are capable of seeing and feeling the world in ways machines never will.